Palenque – ruiny Majów ukryte w dżungli

Cóż może działać bardziej na wyobraźnię niż piramidy Majów i ich tajemnicze inskrypcje? Kamienne budowle porośnięte dżunglą. Jacy byli Majowie? Dobrzy, czy źli? Skąd czerpali swoją wiedzę? Teorii jest wiele: te bardziej naukowe i te spiskowe.

Palenque jest jednym z takich miejsce. Położone wśród soczystej zieleni drzew przyciąga rzesze turystów. I choć szacuje się, że odsłoniętych jest tylko kilka procent budowli, jest co zwiedzać.

Pierwsza opublikowana relacja o tym zaginionym mieście pochodzi z 1567 roku od Hiszpana ojca Pedro Lorenzo de la Nada. Badając okolice natknął się na kamienne świątynie i place. Lorenzo nadał im nazwę Palenque, co po hiszpańsku znaczy „fortyfikacja”.

W pobliżu stanowiska archeologicznego w  XVII wieku została założona miejscowość Santo Domingo de Palenque. Nie ma żadnych zapisów o opuszczonym mieście Majów aż do 1773 roku. Dwa lata później, odkrywca i architekt Antonio Bernasconi wraz z kontyngentem wojskowym został wysłany, aby zbadać to miejsce. Podczas eksploracji opuszczonego miasta, żołnierze zburzyli kilka murów, aby uzyskać dostęp do wnętrza budowli, powodując znaczne zniszczenia. Bernasconi narysował pierwszą nowożytną mapę miasta i wykonał kopie niektórych płaskorzeźb. 

Aż do początku XIX wieku  uważano, że postacie przedstawione na rzeźbach i płaskorzeźbach w Palenque przedstawiają Egipcjan, Polinezyjczyków lub dziesięć zaginionych plemion Izraela.  W 1831 roku, w swoim sprawozdaniu z wizyty w Palenque, badacz wojskowy Juan Galindo jako pierwszy zauważył, że postacie przedstawione w Palenque są bardziej podobne do miejscowej ludności.

Swój największy rozwój Palenque przeżyło w okresie klasycznym (250–900 rok n.e.), kiedy stało się także ośrodkiem władzy na większości terenów współczesnych stanów Chiapas i Tabasco. Populacja w tamtym okresie sięgała około stu tysięcy mieszkańców.

Dawniej miasto Majów było znane pod nazwą Lakamha, czyli „miejsce wielkich wód”, w nawiązaniu do przepływających w okolicy licznych rzek i strumieni. Aby zaradzić powodziom i erozji wodnej, ale również połączyć podzielone korytami strumieni obszary, Majowie budowali podziemne akwedukty. Podziemne kanały doprowadzały wodę na potrzeby mieszkańców między innymi do łaźni. Do dziś można oglądać pozostałości tych kanałów.

W centralnym punkcie stanowiska archeologicznego znajduje się Pałac Pakala. Jest to dawna administracyjna siedziba władcy i innych członków dworu. Ma kształt nieregularnego czworoboku, z czteropiętrową wieżą, mierzącą osiemnaście metrów – jedyną taką budowlą w całym świecie Majów. Uważa się, że wieża pełniła funkcję obserwatorium astronomicznego. Na szczycie akropolu mieści się skomplikowany układ trapezowo sklepionych budowli, długich hal i galerii, zamykających w środku aż trzy place. Warstwa starszych pomieszczeń: komnat i pasaży znajduje się pod spodem, wewnątrz wielkiej platformy. W pałacu są rzeźby i płaskorzeźby ze stiuku o wysokiej wartości artystycznej.

Pałac w Palenque, wybudowany był przez Pakala Wielkiego w 652 r. n.e, następnie rozbudowywany i modyfikowany przez jego synów.

Pałac Pakala jest zamykany dla turystów na 1,5 godziny przed zamknięciem stanowiska architektonicznego. Warto o tym wiedzieć, planując wizytę w Palenque.

Świątynia Inskrypcji

W Palenque znajduje się imponująca piramida, zwana Świątynią Inskrypcji. Jej nazwa pochodzi od trzech kamiennych tablic z hieroglificznymi inskrypcjami znalezionymi wewnątrz świątyni. Hieroglify szczegółowo opisują historię panującej w mieście dynastii i czyny Pakala Wielkiego.

Pomimo że piramida była przez wiele lat badana przez naukowców, dopiero w 1952 roku odnalaziono kryptę grobową Pakala, do której wejście ukryte było pod podłogą świątyni.

Na płycie sarkofagu znajduje się intrygujący, aczkolwiek całkowicie symboliczny relief odnoszący się do majańskich wyobrażeń pozagrobowych. Gdy patrzy się na niego z boku, można odnieść wrażenie, że przedstawiona na nim postać siedzi za sterami jakiegoś pojazdu.  Najbardziej znaną osobą, która rozpowszechniła pogląd, że Majowie mieli kontakt z przybyszami z kosmosu był Erich von Däniken.

Naukowa wersja głosi, że jest to król Pakal ukazany w pozycji półleżącej na czaszce, która symbolizuje demona ziemi. Pień to pęd kukurydzy przedstawiający Drzewo Światła. Na jego szczycie znajduje się słoneczny ptak w masce boga deszczu. Całość stanowi symboliczne wyobrażenie życia, które wyrywa się śmierci i ponownie odradza dzięki wodzie i słońcu.

Środkowa piramida to Grobowiec Czerwonej Królowej

Jedna z piramid w Palenque zawierała sarkofag, w którym została pochowana żona Pakala Wielkiego Tz’akbu Ajaw. Ciało kobiety zostało pokryte czerwonym barwnikiem, stąd nazwa Grobowiec Czerwonej Królowej. W środku znajdowało się wiele drogocennych przedmiotów, a także ciała dwóch osób złożonych w ofierze.

Nazwa Świątyni Krzyża pochodzi od drzewa świata, które widniało na centralnym panelu w wewnętrznym sanktuarium budowli, a pierwszym podróżnikom i odkrywcom Palenque kojarzyło się z krzyżem właśnie. To jedna z najstarszych nazw własnych nadanych budynkom w Palenque, która przewija się w ich relacjach i raportach.

Tuż obok znajduje się Świątynia Słońca oraz Świątynia Ulistnionego Krzyża.

Świątynia Ulistnionego Krzyża

Stanowisko archeologiczne Palenque otoczone jest lasem deszczowym. Bujna roślinność skrywa ponad 90% pozostałych budowli Majów. I chętnie zabrałaby to, co zaanektowali współcześni ludzie. Dżungla jest domem dla licznych zwierząt. Podczas zwiedzania słychać donośne głosy wyjców. Czasem można je dostrzec w koronach drzew.

Innym mieszkańcem ruin jest aguti meksykański. Sympatyczny gryzoń żywi się owocami, miękkimi nasionami i młodymi pędami roślin leśnych.

Aby dostać się do stanowiska archeologicznego Palenque należy w Centrum dla Zwiedzających wykupić bilet wstępu. Dojazd możliwy jest tylko małymi autobusikami, które są dodatkowo płatne. Na turystów czekają przewodnicy, również płatni dodatkowo.

Godziny otwarcia: poniedziałek – niedziela, 8:00-17:00.
Ostatnie wejście: 16:00. 

Pałac Pakala dostępny do zwiedzania do godz. 14:30.

Oficjalna strona Palenque

Tuż obok Centrum dla Zwiedzających znajduje się kompleks domków noclegowych Jungle Palace. Jego duże rozproszenie na terenie dżungli, daje możliwość bezpośredniej obserwacji przyrody. Domki są o różnym standardzie, a co za tym idzie w różnych cenach.

.

Meksyk, listopad 2025

Tekst i zdjęcia Ewa Siwiecka

.

Inne wpisy o Meksyku:

Día de Muertos w Oaxaca, czyli Święto Zmarłych po meksykańsku

Parada podczas Día de Muertos w Oaxaca

Wrząca woda, czyli Hierve el Agua w Meksyku

Destylarnie mezcalu – egzotyka na maxa.

Domek nad oceanem

Błękitna Woda, czyli wodospady Agua Azul w stanie Chiapas w Meksyku

Rezerwat Biosfery Ria Celestun – królestwo flamingów